Parki w Łodzi

Historia łódzkich parków sięga pierwszej połowy XIX wieku, czyli okresu rozwoju przemysłowego Łodzi. Wówczas powstały pierwsze zagospodarowania zielonej przestrzeni według opracowanych planów. Pierwszy park – Źródliska – powstał w 1840 roku przy ul. Głównej. Była to nowa część miasta, która po przekształceniu z ówczesnych rolniczych osad stała się tkanką rozwijającego się przemysłu. To właśnie wtedy władze miasta dostrzegły potrzebę zmian w zagospodarowaniu przestrzennym i postanowiły stworzyć miejsca do wypoczynku i rekreacji. Park Źródliska, zwany Ogrodem Angielskim był ważnym elementem ówczesnego krajobrazu miejskiego. Uchodził za jeden z najpiękniejszych i był jednym z pierwszych na ziemiach Królestwa Polskiego. W latach 50. XIX wieku zachodnią część parku wykupił fabrykant Karol Scheibler i włączył we własne tereny pałacowe. Przez kolejne lata park był wielokrotnie przekształcany, niemniej jednak nigdy nie zmienił swojego przeznaczenia – zawsze stanowił miejsce rekreacji i wypoczynku. W 1892 roku odbyła się tu wystawa ogrodnicza prezentująca w specjalnie zaprojektowanych pawilonach dorobek łódzkich ogrodników. W 1956 roku powstała natomiast palmiarnia, która do dziś stanowi ważny element parku. Aktualnie Źródliska to pomnik przyrody wpisany do rejestru zabytków i jeden z najpiękniejszych łódzkich parków.

1x1.trans - Parki w Łodzi
Park Źródliska w 1892 r. [Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowego w Łodzi, sygn.Ł-III/22-2]
Oprócz parku Źródliska istniały w tamtym okresie także inne parki publiczne: park Kolejowy (okolice dworca Fabrycznego) park Mikołajewski (obecnie park Sienkiewicza), Ogród Miejski przy ul. Dzielnej (obecnie park Staszica) czy Ogród przy Pańskiej (obecnie park Poniatowskiego). W dynamicznie rozwijającej się XIX-wiecznej Łodzi parki zaczęły odgrywać istotną rolę nie tylko jako miejsca wypoczynku, ale także jako pochłaniacze wielu szkodliwych substancji wydostających się z kominów fabrycznych. Powietrze miasta było skażone wieloma trującymi gazami.

Ustalono, że w tamtym czasie w organizmie człowieka odkładało się od 13 do 48% szkodliwych związków, dlatego zielona przestrzeń była ważnym aspektem ówczesnej polityki gospodarczej i ekologicznej władz miasta.

Wraz z rozwojem przemysłowym tacy fabrykanci jak: Alfred Grohman, Izrael Poznański, Karol Scheibler czy Juliusz Heinzel, rozwijając imperia włókiennicze, budowali także swoje posiadłości i piękne przypałacowe ogrody. Z biegiem lat stały się one częścią obecnych parków miejskich, które do dziś są elementem łódzkiego krajobrazu.

1x1.trans - Parki w Łodzi
Fabryka Izraela Poznańskiego, źródło: fotopolska.eu

Oprócz podstawowych funkcji parków w przestrzeni miejskiej, takich jak: rekreacja czy ekologia (produkcja tlenu i pochłanianie zanieczyszczeń), parki kształtują stan naszego środowiska przyrodniczego i społecznego w obszarze zabudowanym. Mają za zadanie łagodzić negatywne skutki urbanizacji i wprowadzać równowagę pomiędzy degradacją a rozwojem cywilizacji. Dla większości mieszkańców to przede wszystkim tereny wypoczynkowe, mające na celu poprawę ich warunków życia. Przestrzenie, w których mieszkańcy mogą poczuć się swobodnie, porozmawiać, oderwać od codziennych zajęć. Różnorodność roślin wpływa na organizm człowieka i działa np. pobudzająco (drzewa liściaste) i uspokajająco (drzewa iglaste). Zielone budownictwo tłumi również hałas miejski, zmienia mikroklimat, chroni od wiatrów i zwiększa wilgotność powietrza. To też schronienie dla wielu gatunków zwierząt w miejskiej przestrzeni. Parki to także estetyka miasta, mająca wpływ na nastrój i samopoczucie ludzi. Odpowiednio dobrane rośliny nadają urok miejskiemu pejzażowi i wzbogacają otaczającą nas architekturę.

1x1.trans - Parki w Łodzi
Park Na Zdrowiu, fot. Przemysław Hajek

Parki miejskie w Łodzi zajmują powierzchnię ponad 500 ha. Wiele obecnych, takich jak: J. Piłsudskiego, ks. J. Poniatowskiego czy A. Mickiewicza, to pozostałości dawnych lasów, w których zachowały się elementy Puszczy Łódzkiej, gdzie możemy natrafić na ślady wielowiekowych drzew. Bogactwo drzewostanu stanowi ogromną wartość i wymaga szczególnej opieki, by mogło przetrwać w krajobrazie miejskim kolejne lata. Do terenów zielonych możemy zaliczyć również kompleksy leśne leżące w granicach miasta, takie jak: Łagiewniki, Lublinek czy Ruda Popioły, oraz tereny o charakterze parkowym: zoo, ogród botaniczny, a także ośrodki sportu i rekreacji.

13 parków wpisanych jest do rejestru zabytków, a łączna wartość terenów zielonych liczy ponad 2000 ha.

Tereny zielone skupione wokół centrum miasta tworzą tzw. Zielony Krąg Tradycji i Kultury. Szlak ten posiada najwięcej walorów turystycznych w mieście, skoncentrowanych wokół siebie. Wszystkie zbiorniki wodne występujące w łódzkich parkach zostały utworzone sztucznie i stanowią istotny element miejskiego krajobrazu. Są pozostałością po rozwoju przemysłowej Łodzi w XIX wieku i ukrytą tkanką miasta.

1x1.trans - Parki w Łodzi
Park Na Zdrowiu, fot. Przemysław Hajek

Zielona przestrzeń przetrwała II wojnę światową, zmianę ustroju politycznego i upadek przemysłu włókienniczego. Co prawda w zmienionej formie, niemniej jednak roślinność nie została zdegradowana. Na przestrzeni lat wiele osób przyczyniło się do rozwoju i podniesienia rangi terenów zielonych w mieście. Byli to m.in. projektanci zieleni, tacy jak: Edward Ciszkiewicz, bracia Zajkowscy czy Stefan Rogowicz – ówczesny naczelnik Wydziału Plantacji Rady Miejskiej Miasta Łodzi. Gęsta zabudowa centrum Łodzi, brak wystarczającej ilości placów czy otwartych terenów rekreacyjnych stanowiły wyzwanie dla architektów zieleni i urbanistów.

Zieleń miejska nadal jest ważnym punktem w strategii zrównoważonego rozwoju miasta. Obecnie tereny zielone w Łodzi są główną przestrzenią wypoczynkową i zajmują ponad 18% powierzchni miasta.

Autor: Przemysław Hajek

_ _ _

Źródła
  1. Bonisławski, Ryszard, Małek, Włodzimierz, Łódź zapamiętana. Parki zabytkowe, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2002, ISBN: 8391084248.
  2. Bonisławski, Ryszard, Podolska, Joanna, Spacerownik łódzki, „Biblioteka Gazety Wyborczej”, Agora, Łódź 2010, ISBN: 9788375522044.
  3.  J. Jakóbczyk-Gryszkiewicz et al., Zagospodarowanie terenów rekreacyjnych w Łodzi. Plany i perspektywy, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2008, ISBN: 978-8-3606-5521-4.
  4. Kaniewska, Anna, Najstarsze łódzkie parki, Archiwum Państwowe w Łodzi, 3 kwietnia 2009.
  5. Kowalczyński, Krzysztof R., Łódź przełomu wieków XIX/XX, Dom wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2008, ISBN: 9788361253280.
  6. Mikosz, Joanna, Czysty azyl przyrody. Ogród Botaniczny, „Kronika Miasta Łodzi” 2008, nr 3.
  7. Ośrodek działań ekologicznych „Źródła”.
  8. Pabich, Marta, Więcej niż rekreacja. Parki miejskie w przestrzeni Łodzi, „Kronika Miasta Łodzi” 2008, nr 3.
  9. Parki i ogrody woj. łódzkiego, red. Gosia Świderek, Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”, Łódź 2005, ISBN: 8390880474.
  10. Parki Łodzi, pod red. J. Mowszowicza, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 1962.
  11. Świderek, Gosia, Krakowska Katarzyna, Spacery po zielonej Łodzi, Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”, Łódź 2004, ISBN: 9878390880466.
  12. Zarząd Zieleni Miejskiej w Łodzi.

_

Chcesz dowiedzieć się więcej o łódzkich parkach? Odwiedź bazę wiedzy.