Informacja wizualna w parkach na świecie

Historia parków miejskich sięga XVII wieku, kiedy w głównych ośrodkach europejskich, takich jak: Francja, Niemcy, Anglia, zaczęto tworzyć zielone przestrzenie dostępne dla mieszkańców. Dynamiczne zmiany w tamtych czasach, zwłaszcza po Wielkiej Rewolucji Francuskiej, przyczyniły się do udostępniania mieszkańcom prywatnych ogrodów należących do Kościołów i ówczesnej arystokracji. Ogrody stawały się elementem przestrzeni publicznej, miejscem spotkań różnych klas społecznych, gdzie w otoczeniu natury stawiano m.in. pomniki upamiętniające historię danego narodu. Z czasem funkcje terenów zielonych rozszerzały się. Wydzielano miejsca do: uprawiania sportu, spędzania czasu z dziećmi czy rodzinnych pikników. Idea parku wiązała się z odkrywaniem piękna natury poprzez bezpośrednie obcowanie z nią w zaprojektowanej przestrzeni nawiązującej do krajobrazu wiejskiego: ścieżek, polan, lasów, potoków, stawów i zamieszkujących te tereny zwierząt. 

Współczesne europejskie parki mają korzenie w XIX-wiecznej Anglii, w której pojawiło się przekonanie, że parki miejskie mają nie tylko stanowić przestrzeń spacerową z dostępem do świeżego powietrza, lecz także mają pełnić rolę edukacyjną i uczyć poszanowania przyrody. Wraz ze zmianą podejścia zaczęto wprowadzać coraz więcej elementów mniejszej i większej architektury, takich jak: oświetlenie, ławki, toalety, kosze na śmieci, oraz różne elementy umożliwiające spędzanie w nich coraz więcej czasu. Pojawiły się również oznaczenia i znaki kierunkowe, pozwalające poruszać się po coraz większych terenach zielonych miejskiej przestrzeni. Taka forma parków zachowała się do dzisiaj w przeważającej części miast na świecie. Warto wymienić kilka, które ze względu na swoją historię i charakter stanowią istotne tereny rekreacyjne w zurbanizowanych przestrzeniach najważniejszych stolic, takie jak: Hyde Park w Londynie (ok. 160 ha), założony w XVII wieku, jeden z najstarszych i najważniejszych historycznie parków w Anglii; Richmond Park w Londynie (ok. 995 ha), największy kompleks parkowy położony w granicach administracyjnych miasta europejskiego; Lasek Buloński w Paryżu (ok. 850 ha) założony w XIX wieku na dawnych terenach łowieckich królów Francji przez Napoleona, obecnie jeden z największych kompleksów zielonych w stolicy Francji; Tiergarten w Berlinie (ok. 210 ha), najstarszy i jeden z największych parków w Niemczech, ważne miejsce w historii II wojny światowej; Park Sokolniki w Moskwie (ok. 600 ha), założony w XIX wieku, najstarszy park w Moskwie, wzorowy Park Kultury i Wypoczynku, oraz Central Park w Nowym Jorku (ok. 341 ha), założony w 1845 roku jako pierwszy duży park krajobrazowy w Ameryce. Wymienione parki to zaledwie kilka przykładów dla zobrazowania tematu. 

W Polsce warte uwagi są następujące: Park miejski w Kaliszu, najstarszy park w Polsce, którego korzenie sięgają 1798 roku; Park Śląski w Chorzowie, największy park w Polsce (ok. 620 ha), powstały w latach 50. XX wieku, tzw. zielone płuca Śląska; Park Łazienkowski w Warszawie, założony na przełomie XVII i XVIII wieku jako letnia rezydencja króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta, oraz kompleks pałacowo-ogrodowy Heleny Radziwiłłowej – Arkadia w Nieborowie.

Łazienki Królewskie zgodnie z myślą Stanisława Augusta były wyrazem utopijnej wizji i marzenia o miejscu idealnym, w którym panuje sprawiedliwość, pokój, powszechna szczęśliwość, prostota i naturalność życia.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 1 – Łazienki Królewskie w Warszawie, widok z amfiteatru na Pałac na Wyspie, fot. Czesław Czapliński

Wiele parków na świecie posiada własną komunikację wizualną, odrębną od systemu informacji miejskiej danej aglomeracji. Oddzielna informacja podnosi rangę danego miejsca i jest świadectwem dbania o przestrzeń przez władze miasta. Pozwala także zrozumieć historię danego miejsca poprzez umiejscowienie znaków informacyjnych i dotrzeć do celu dzięki odpowiednim tablicom kierunkowym i mapom. 

Przykładów informacji wizualnej na świecie jest wiele. W przypadku naturalnych przestrzeni są to przede wszystkim parki narodowe i komunikacja w parkach miejskich. W niniejszej pracy skupiłem się na przedstawieniu kilku przykładów, które z perspektywy projektu Zielona Łódź są interesujące pod względem projektowym. 

Hyde Park / Londyn / Wielka Brytania

Hyde Park należy do The Royal Parks (Zrzeszenie Parków Królewskich) – instytucji zarządzającej wieloma parkami w Londynie. The Royal Parks posiada spójną identyfikację wizualną, która została zaprojektowana w 1996 roku przez firmę Moon Brand, a w 2012 roku został wykonany redesign przez Make it Clear. Główną częścią znaku graficznego jest korona z połączonych liści (nawiązanie do historii rodu królewskiego) oraz dwuelementowa typografia z rodziny Book Antiqua Roman. Identyfikację wyróżnia spójność, konsekwencja projektowa oraz brak szumów. Znaki kierunkowe oraz mapa są umiejscowione przy głównych wejściach do parku. Projekt nie ingeruje wizualnie w przyrodę. Stonowana kolorystyka nawiązuje do naturalnych kolorów występujących w parku, a użyte materiały – do małej architektury, tj. ławek, oświetlenia, koszy na śmieci, separatorów itd. 

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 2 – Identyfikacja wizualna Hyde Parku
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 3 – Mapa Hyde Parku w Londynie

Central Park / Nowy Jork / USA

Park Centralny w Nowym Jorku był pierwszym publicznym parkiem w Ameryce. Położony jest w centrum Manhattanu i liczy blisko 340 ha. Został założony pod koniec XIX wieku na terenach pomiędzy wioską Harlem a Nowy Jork. Obecnie jest najbardziej znanym parkiem na świecie, odwiedzanym przez ponad 25 mln turystów rocznie. Został zaprojektowany w stylu angielskim przez Fredericka Law Olmsteda i Calverta Vaux, którzy w 1858 roku wygrali konkurs na projekt Parku Centralnego.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 4 – Dolny Central Park, widok na Manhattan, fot. David Shankbone

W parku rośnie ponad 25 tys. różnych gatunków drzew. Jest 21 oficjalnych placów zabaw, 50 fontann, wiele różnych pomników, rzeźb, ponad 30 mostków oraz zróżnicowanych form krajobrazu. Park jest ważnym miejscem spotkań nowojorczyków, miejscem uprawiania sportu i rekreacji. Odbyło się tu bardzo dużo koncertów największych gwiazd światowej muzyki rozrywkowej, m.in.: King Crimson (1974), Joe Cocker (1980), Simon & Garfunkel (1982),  Annie Lennox (1995), Andrea Bocelli (2011). Park został uwieczniony także w wielu znanych filmach, m.in.: Śniadanie u Tiffany’ego (1961), Hair (1980), Pogromcy duchów (1984), Wall Street (1987), Kevin sam w domu II (1992), Leon zawodowiec (1994), The Avengers (2012). 

W parku znajduje się również mnóstwo ważnych miejsc, m.in. Strawberry Fields – pomnik upamiętnienia życia i twórczości Johna Lennona, założyciela grupy The Beatles. Miejsce to przyciąga wielu fanów i turystów z całego świata.

Park należy do NYC Department of Parks & Recreation, instytucji zrzeszającej wszystkie parki w Nowym Jorku i zarządzającej zielenią w mieście. Ze względu na ilość osób odwiedzających park rocznie, jak i istotną rolę, jaką odgrywa w sercu Manhattanu, finansowej stolicy świata, parkiem zarządza oddzielna jednostka zwana Central Park Conservancy. Obydwie te instytucje posiadają własne komunikacje wizualne. NYC Department of Parks & Recreation dotyczy wszystkich parków Nowym Jorku i została zaprojektowana przez studio Pentagram. Central Park Conservancy natomiast występuje tylko w Parku Centralnym, a agencją odpowiedzialną za identyfikację jest Mcgarrybowen.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 5 – Informacja wizualna Central Parku w Nowym Jorku
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 6 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 7 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 8 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy

Charakterystyczny dla identyfikacji NYC Department of Parks & Recreation jest wyraźny podział informacji względem siebie. Znak graficzny stanowi liść wpisany w okrąg z jednoelementową typografią NYC Parks (font: Akkurat). Ograniczona kolorystyka do ciemnozielonej barwy z białymi napisami stanowi czytelny, ikonograficzny komunikat na tle dużej aglomeracji. Identyfikacja Central Park Conservancy odwołuje się natomiast do podłużnego kształtu parku. Jasnozielony prostokąt skomponowany z jednoelementowym fontem z rodziny Infinity stanowią spójny znak graficzny. Powyższe projekty łączy przede wszystkim prosta i zrozumiała komunikacja wizualna doskonale sprawdzająca się w wielokulturowej aglomeracji. 

Großer Tiergarten / Berlin / Niemcy

Historia Parku Tiergarten w Berlinie sięga XVI wieku. Były to dawne tereny łowieckie królów pruskich. Obecnie park zajmuje 210 ha i jest największym parkiem miejskim w Berlinie. Mieści się w nim zoo, Dom Kultur Świata oraz wiele ważnych pomników i rzeźb upamiętniających światową historię, m.in. pomnik żołnierzy radzieckich. Park przecina główna aleja (17 czerwca), która ciągnie się od Bramy Brandenburskiej, mijając po drodze pomnik zwycięstwa (The Victory Column), do Charlottenburger Tor. Park położony jest w ścisłym centrum miasta nad rzeką Szprewą, z licznymi stawami i kanałami. W pobliżu znajdują się najważniejsze instytucje państwowe, parlament, wiele ambasad, Brama Brandenburska i pomnik Holokaustu. Park stanowi popularne miejsce rekreacyjne mieszkańców i turystów odwiedzających Berlin, w którym odbywa się mnóstwo ważnych imprez, m.in. jeden z największych maratonów na świecie (ponad 45 tys. uczestników). 

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 9 – Maraton w Berlinie 2015 rok

Informację wizualną parku Tiergarten zaprojektowało studio Minigram z Berlina. Znak graficzny został stworzony z jednego kroju pisma (Danubia) będącego logotypem parku. Cała komunikacja utrzymana jest w ciemnozielonym kolorze, z wykorzystaniem realistycznych piktogramów i zdjęć do zilustrowania historii danego miejsca. Mapa ze szczegółową legendą stanowi główny wizualny element tablic.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 10 – Logotyp parku Tiergarten
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 11 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 12 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 13 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa

Park Śląski / Chorzów / Polska

W Polsce warta uwagi jest identyfikacja wizualna Parku Śląskiego w Chorzowie, zrealizowana przez studio Tukej. Park Śląski, czyli Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. gen. Jerzego Ziętka (WPKiW), jest największym parkiem miejskim w Polsce liczącym ponad 600 ha, i jednym z największych w Europie. Powstał w latach 50. XX wieku na terenach poprzemysłowych i wzorowany był na parkach krajów komunistycznych.  Mieści się w nim wiele atrakcji, takich jak: jeden z największych stadionów piłkarskich w Polsce, zoo, planetarium, kąpielisko, kolej linowa, wesołe miasteczko, park etnograficzny, plaża itd. Park jest miejscem wypoczynku i rekreacji dla całej aglomeracji Katowic (formalnie należy do Chorzowa) oraz obszarem na którym odbywa się wiele imprez kulturalno-sportowych. 

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 14 – Identyfikacja wizualna Parku Śląskiego

Zmiana nazwy z: Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. gen. Jerzego Ziętka na Park Śląski jest decyzją, która w prosty i przede wszystkim zrozumiały dla mieszkańców sposób identyfikuje tę przestrzeń. Znak graficzny zbudowany jest z czterech elementów tworzących kształt drzewa, graficznego elementu roślinnego połączonego w poziomej kubaturze z jednoelementową typografią. Komunikacja wizualna utrzymana jest w kolorach natury: zieleń, szarość; zakłada liczne mapy, piktogramy i znaki kierunkowe.

Inne przykłady

Informacja wizualna powiązana z przestrzeniami związanymi z przyrodą, m.in. parkami miejskimi, ogrodami, parkami narodowymi, ścieżkami i szlakami turystycznymi, powinna jak najmniej ingerować w daną przestrzeń. Projekty uwzględniające: odpowiednio dobraną kolorystykę, materiał, wielkość informacji czy właściwie dobrane proporcje to główne elementy dobrego projektu. Niebywale ważnym aspektem jest kontekst danego miejsca i jego historia, które nierzadko mają kluczowy wpływ na finalny efekt tego, z czym się spotykamy w tej przestrzeni. Profil osoby korzystającej (np. czy jest to w większości turysta z zagranicy czy rodzina z dziećmi) to także komunikaty pozwalające architektowi informacji podjąć adekwatne decyzje. Poniżej przedstawiam kilka interesujących realizacji kompleksowych projektów komunikacji wizualnej.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 15 – Causeway Coastal Route (Irlandia Północna), realizacja studio Tandem z Belfastu
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 16 – Parki Narodowe w Norwegii (Norwegia), zaprojektowane  przez studio Snøhetta
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 17 – Elk Country Visitor Center (Pensylwania, USA), projekt GeckoGroup
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 18 – The Bird of Prey Trail (Szkocja), projekt studio Bright z Edynburga
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 19 – Taronga Zoo w Sydney (Australia), projekt studio DotDash z Brisbane
1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 20 – System informacji wizualnej miasta Adelaida (Australia), projekt studio Binocular z Melbourne (projekt informacji uwzględniający tereny zielone jako integralną część miasta)

Powyższe przykłady identyfikacji przestrzeni naturalnych są efektem przemyślanych decyzji projektowych, poszanowania przyrody, wykorzystania naturalnych materiałów bądź takich, które wpisują się w kontekst i oddają charakter danego miejsca. Informacja wizualna bez względu na to, w którym miejscu naszego globu się znajduje, ma zawsze te same funkcje: nawigacja i informacja. 

W Polsce warta uwagi jest realizacja identyfikacji dla Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN), zaprojektowana przez studio Bakalie z Warszawy w 2008 roku. Był to jeden z pierwszych kompleksowych projektów identyfikacji wizualnej dla parku narodowego w Polsce na przestrzeni ostatnich lat. TPN został poddany szczegółowej analizie, dzięki czemu odświeżono jego wizerunek poprzez otwarcie się na turystę.

1x1.trans - Informacja wizualna w parkach na świecie
Ilustracja 21 – Identyfikacja wizualna TPN

 

_ _ _

ŹRÓDŁA

Ilustracja 1 – Łazienki Królewskie w Warszawie, widok z amfiteatru na Pałac na Wyspie, fot. Czesław Czapliński, https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/ogrody/ogrod-krolewski-xviii-wieku
Ilustracja 2 – Identyfikacja wizualna Hyde Parku, https://www.royalparks.org.uk/parks/hyde-park
Ilustracja 3 – Mapa Hyde Parku w Londynie https://www.royalparks.org.uk/parks/hyde-park/map-of-hyde-park
Ilustracja 4 – Dolny Central Park, widok na Manhattan, fot. David Shankbone, typ licencji: CC BY-SA 3.0 PL, https://en.wikipedia.org/wiki/Central_Park
Ilustracja 5 – Informacja wizualna Central Parku w Nowym Jorku, https://www.pentagram.com/work/nyc-parks/story
Ilustracja 6 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy, https://blog.webtype.com/?p=4666
Ilustracja 7 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy, https://www.flickr.com/photos/fontbureau/sets/72157627827714290/with/6215962462/
Ilustracja 8 – Identyfikacja wizualna Central Park Conservancy, https://www.flickr.com/photos/fontbureau/sets/72157627827714290/with/6215962462/
Ilustracja 9 – Maraton w Berlinie 2015 rok. fot. Przemysław Hajek
Ilustracja 10 – Logotyp parku Tiergarten, http://www.minigram.de/projects/grosser-tiergarten-berlin/
Ilustracja 11 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa, http://www.minigram.de/projects/grosser-tiergarten-berlin/
Ilustracja 12 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa, http://www.minigram.de/projects/grosser-tiergarten-berlin/
Ilustracja 13 – Informacja wizualna w parku Tiergarten: znaki kierunkowe, piktogramy, mapa, http://www.minigram.de/projects/grosser-tiergarten-berlin/
Ilustracja 14 – Identyfikacja wizualna Parku Śląskiego, https://asp.katowice.pl/files//galleries/233/04%20projekt%20systemu%20informacji%20dla%20Parku%20Slaskiego.jpg
Ilustracja 15 – Causeway Coastal Route (Irlandia Północna), realizacja studio Tandem z Belfastu, http://tandemdesign.co.uk/causeway-coastal-route
Ilustracja 16 – Parki Narodowe w Norwegii (Norwegia), zaprojektowane  przez studio Snøhetta, https://snohetta.com/project/226-norways-national-parks#
Ilustracja 17 – Elk Country Visitor Center (Pensylwania, USA), projekt GeckoGroup, https://geckogroup.com
Ilustracja 18 – The Bird of Prey Trail (Szkocja), projekt studio Bright z Edynburga, https://we-are-bright.com/work/brightbrands/bird-of-prey-trail
Ilustracja 19 – Taronga Zoo w Sydney (Australia), projekt studio DotDash z Brisbane, http://www.dotdash.com.au/projects/taronga-zoo/
Ilustracja 20 – System informacji wizualnej miasta Adelaida (Australia), projekt studio Binocular z Melbourne (projekt informacji uwzględniający tereny zielone jako integralną część miasta), https://www.studiobinocular.com/2016/01/adelaide-wayfinding/?curr_cat=2
Ilustracja 21 – Identyfikacja wizualna TPN, fot. Przemyslaw Hajek